The Doomsday Preppers Trilogy, part 2

In de tijd dat wij nog een TV abonnement hadden, keek ik regelmatig naar Discovery,- en National Geographic Channel. Eén van mijn favoriete series was Doomsday Preppers. Veelal Amerikaanse personages die zich aan het voorbereiden waren op grote rampen of het einde der tijden. Vaak zwaar over-the-top met atoom schuilkelders, tientallen wapens en soms echt wereldvreemde inzichten met een hoog alu hoedje gehalte.

Ondanks het zeer hoge entertainment gehalte heb ik hier en daar wel sympathie voor deze mensen. Zij denken net zoals de meeste financieel bewuste consuminderaars en FIRE/HOT aanhangers na over hun toekomst en dekken zich daarnaast in tegen eventuele tegenslagen. Met de financiële crisis van 2008 en de orkaan op Sint-Maarten in het achterhoofd bleef dit onderwerp de laatste maanden in mijn hoofd spoken. Hoe goed zijn wij eigenlijk voorbereid op grote tegenslagen?


Deel 2: Bezit

“Alles van waarde is weerloos” schreef Lucebert al in de jaren 50. Inderdaad alles wat je bezit kan verloren gaan door slijtage, diefstal, brand of andere tegenslagen. Wat zijn de mogelijkheden voor de financiële doomsday prepper om zich te beschermen tegen verlies van zijn bezit?

Reductie

We beginnen met de consuminderaars en minimalisten. Wat je niet bezit kan ook niet verloren gaan. Heerlijk als je jouw halve huishouden hebt weggedaan. Weg met alle ballast. Geen angst en onrust meer voor zaken die je niet bezit.

Slijtage

Slijtage blijft een lastig onderwerp. Inschatten hoe lang zaken mee gaan is meestal een gok. Hoewel, sommige zaken zijn voorspelbaarder dan andere. Ook onze persoonlijke voorkeuren en perceptie spelen hier mee. Zelf rijd ik bijvoorbeeld in een 9 jaar oude Corsa met 200.000 km op de teller. Kwam deze week nog zonder problemen door de APK en ik rijd toch echt 30.000 km per jaar. Er zijn genoeg consumenten die hem al 50.000 km geleden hadden afgeschreven, maar hij gaat minimaal 2 keer per jaar voor onderhoud en kleine reparaties naar de garage.

Daarmee maak ik een bruggetje naar onderhoud. Je huis, auto, computer en witgoed onderhouden verhoogt de levensduur en vermindert de kans op onverwacht uitvallen. Toch heeft alles een beperkte levensduur. Financieel bewuste bloggers en lezers maken een potje of budgetteren op onderhoud en vervanging. Zoals Meneer al schreef als reactie op mijn vorige post: “Je moet het dak repareren als de zon schijnt.”

De YOLO’s in onze samenleving lopen nogal eens tegen onverwachte zaken en bijbehorende financiële tegenvallers op. Als grote voorbeeld wil ik de private lease auto’s noemen. Het lijkt ideaal, maar zolang je een standaard model kiest, niet te veel kilometers rijdt en vooral niet je contract afkoopt, gaat het goed. In mijn omgeving hoorde ik laatst een kennis die door een veranderde gezinssamenstelling van haar private lease contract probeerde af te komen. Even vergeten de kleine lettertjes te lezen en 5.200 euro armer….

Vervanging

Maar wat als reductie, onderhoud, reparatie en vervanging niet helpen? Wat als je huis afbrandt, je met de fiets over de kop slaat of de wereld op een andere manier vergaat? Wij Nederlanders zijn wereldkampioen verzekeren en daar slaan we soms echt in door. Zelf houden Martina en ik de volgende regel aan: “Alleen verzekeren wat je zelf niet kunt dragen” Met deze beredenering hebben wij afgelopen jaar onze rechtsbijstand verzekering en aanvullende tandarts verzekering opgezegd. Onze financiële buffer en spaar vermogen zijn groot genoeg om deze tegenslagen op te vangen. Een telefoon, fiets of huisdieren verzekering zal je ons niet snel zien afsluiten.

Maar wat als tegelijkertijd jullie auto kapot gaat, je een wortelkanaal behandeling nodig hebt en de fiets wordt gestolen? Dan zullen we de tering naar de nering moeten zetten. Een jaartje in een oude auto rondrijden of een 2e hands fiets aanschaffen is echt niet het einde van de wereld.

Conclusie

Gezond verstand, op tijd onderhouden en voldoende financiële buffers zijn dus de drie belangrijkste zaken om je bezit te beschermen tegen onverwachte tegenvallers. Mocht het toch echt even tegen zitten, blijf dan goed relativeren. Gezondheid en geluk zijn niet in geld uit te drukken.

Het kasboek versus onze toekomstplannen

Thuis houd ik het liefst zo min mogelijk administratie bij. Vanuit mijn werk zit al ik gemiddeld 6 uur per dag achter een computer. Niet dat ik het vervelend vind, maar 6 uur per dag vind ik eigenlijk wel genoeg. Daarom heb ik tot op heden kunnen vermijden om een kasboek bij te houden.

Ondanks het ontbreken van het kasboek weet ik (tot op 3 – 5% nauwkeurig) wat onze savings rate is. Voldoende om iedere maand ongeveer een derde van ons netto salaris opzij te kunnen zetten voor extra aflossing van onze hypotheek. Een app van onze huisbank en het twee tot drie keer per week controleren van de uitgaven helpen daarbij uiteraard. In de jaren 2013 t/m 2015 hadden Martina en ik wel een overzicht gemaakt van onze maandelijkse en jaarlijkse vaste uitgaven, dus we varen niet bepaald blind.

Toch gaan we per 1 november beginnen met het bijhouden van onze inkomsten, maar vooral uitgaven. Er zijn een aantal redenen om deze bij te houden:

De eerste reden is omdat we inzichtelijk willen hebben waar het deel variabele uitgaven tussen de vaste lasten en savings rate aan op gaat. “boodschappen en reiskosten” zijn de meest voor de hand liggende, maar hoeveel geven we per maand uit aan snoepen, thuisbezorgd, junkfood et-cetera? In het kader van “we willen gezonder leven en afvallen” zal dit een mooie stok achter de deur zijn om deze zo laag mogelijk te houden.

Daarnaast, willen we niet alleen per maand en per jaar vastleggen wat we uitgeven, maar ook op lange termijn inzichtelijk krijgen wat we per maand nodig hebben voor ons levensonderhoud. In onze eerdere plannen heb ik al aangegeven dat ik vanaf mijn 50e verjaardag 80% wil gaan werken en dat we rond ons 60e met vervroegd pensioen willen. Is dit realistisch? Voor mijn gevoel wel, maar laten we dat maar eens onderbouwen. Misschien kunnen we wel een jaar vroeger of helaas twee jaar later met pensioen.

Ten slotte het vasthouden van de savings rate. Martina zit bijna in de laatste periodiek van haar salarisschaal en ik al een jaar of acht. Uiteraard krijgen we wel CAO verhogingen, maar deze zullen over een periode van meerdere jaren nooit één op één mee stijgen met de inflatie en op lange termijn zeker achterblijven. Natuurlijk kunnen we van baan of functie veranderen om meer salaris te krijgen, maar we zitten beiden eigenlijk wel op onze plaats en zullen nog niet in de komende jaren vrijwillig opstappen.

Het kasboek stel ik zelf samen in Excel. Verschillende tabs per uitgaven groep en een overzichtsblad met daarop een overzicht/samenvatting van al onze inkomsten en uitgaven.

Ga ik deze nog delen? Waarschijnlijk niet volledig, misschien alleen percentages. Ik blog al niet volledig anoniem en deel redelijk veel ervaringen en gevoelens met mijn mede bloggers en lezers. Ik ben nog aan het wikken en wegen of ik in de komende maanden een blanco versie online zet, maar een kasboek inrichten blijft persoonlijk. Mijn versie wordt stukken uitgebreider dan het kasboek van Mr. FOB maar lang niet zo geavanceerd als die van Geldnerd. Hoewel ik goed mijn weg in Excel weet te vinden, heb ik tot op heden nog niet de moeite genomen om mij net zo diep in macro’s als Geldnerd te verdiepen. Je kan nu eenmaal niet overal de beste in zijn 😉

De vakantieplannen

Nee, niet de planning voor de volgende vakantie. Die ligt al min of meer vast: De volgende vakantie keren we terug naar een klein Grieks eiland. Ik bedoel de plannen die wij in de vakantie maken.

Martina en ik zijn net een paar dagen terug uit het toch wat druilerig Drenthe, en daar hebben we tussen de familiebezoeken en het ontspannen door ook weer wat plannen gemaakt voor de komende tijd.

We laten ons gedurende het jaar inspireren door alle blogs die we lezen en hebben in de vakantie rust om deze concreet vorm te geven. Martina zet in op meer bewegen, consuminderen en zaken zelf maken en ben ik vooral aan het nadenken over gezonde & snelle maaltijden en financiële stappen die ik wil gaan volgen. Zelf maak ik de aantekeningen op mijn stukje fruit en Martina meer old school op een college blok.

Waarom doen we dit eigenlijk tijdens onze vakantie? Omdat we in deze periode het meest ontspannen zijn en wat uitgebreider discussiëren en afwegen wat we wel, of niet willen.

Maken jullie ook een soort planning voor de komende periode met zaken waar je meer aandacht aan wil besteden?

Ons budget

Toen Martina en ik in 2007 gingen samenwonen hadden we beiden al enkele jaren een zelfstandig huishouden gevoerd. Ik woonde bijna zeven jaar zelfstandig en Martina al ruim tien jaar. Omdat wij gezamenlijk een huishouden gingen voeren, hebben we wel enkele maanden nagedacht over de invulling van ons gezamenlijke budget.

In eerste instantie zegde ik mijn huur op en gingen we samenwonen in het appartement van Martina. We hielden onze financiën grotendeels gescheiden. Ik stortte maandelijks 400 euro naar Martina om ongeveer de helft bij te dragen aan de woonlasten. Daarnaast openden wij een gezamenlijke rekening om de boodschappen van te betalen. Beiden legden een gelijk bedrag per maand in. Alle overige kosten hielden we gescheiden.

Ruim een jaar later besloten we onze relatie definitief vorm te geven. Als je 34 en 32 jaar bent, weet je snel genoeg of je samen oud wil worden of niet. Niet bepaald een kalverliefde tussen twee tieners.

We hebben nog even nagedacht hoe we ons budget anders wilden inrichten. Martina werkt een dag minder en bracht minder in per maand. Zij had echter wel meer vermogen in het appartement zitten en in de verdeling van de huishoudelijke taken een groter stuk naar zich toe getrokken.

Daarom zijn we tot de onderstaande verdeling van ons budget gekomen

Deze verdeling houdt nu al ruim negen jaar stand en we zijn zeer tevreden over deze verdeling omdat het voor ons een mooie balans is tussen budgetkeuzes voor ons zelf en doelen in het gezamenlijke budget.

Hoe hebben jullie eigenlijk je budget verdeeld?

En hoe denk jij eigenlijk HOT te worden?

Medebloggers Geldnerd en Verlossende Aflossers hebben mij vorige week aan het denken gezet. Martina en ik hebben al een tijdje plannen voor onze toekomst. Het is een combinatie van uitgaven verlagen, minder werken, 10 jaar eerder stoppen met werken en ook nog lekker Drenthenieren.

Het wordt tijd om deze plannen eens inzichtelijk op papier te zetten en concrete stappen te maken om dit te realiseren!

Wel HOT, niet FIRE. Volledig FIRE zouden we alleen kunnen bereiken door nu naar een klein appartement te verhuizen (in één keer hypotheekvrij) en vervolgens de komende 20 jaar beiden fulltime te blijven werken, totdat we op ongeveer 64 jarige leeftijd FIRE zouden zijn. Daarvoor zijn we te laat begonnen en willen we in de tussentijd ook meer kunnen genieten. Ons pad ziet er iets anders uit.

In het volgende overzicht de route die wij denken te gaan volgen. Uiteraard is deze planning gemaakt met de kennis van nu en blijft onder voorbehoud van gezondheid, politiek en economische veranderingen.

 

De planning staat nu op papier, maar er zijn nog wel wat variabelen die uitgezocht dienen te worden.

  • Is mijn werkgever bereid mijn opleiding te betalen?
  • Staat mijn werkgever het toe om minder uren te werken of mag ik dan op zoek naar een andere werkgever of inkomstenbron?
  • Hoe is mijn pensioen opgebouwd, en wat zijn de mogelijkheden om deze te vervroegen?
  • Wat zijn de mogelijkheden voor een familiehypotheek van een recreatiewoning?

Voldoende stof om nog vele hete blog berichten te schrijven.

De balans tussen YOLO en frugal

Ken jij ze ook? Van die big spenders, leven van dag tot dag. Net weer een groter huis gekocht of een dikkere auto. Bijna iedereen heeft er wel één in de familie of kennissen kring. Ook wij hebben zo’n exemplaar in de vriendenkring. YOLO is hier het motto. Ruim een boven modaal salaris maar toch de auto op afbetaling, de aflossingsvrije hypotheek blijft aflossingsvrij en vooral erg veel shop till you drop.

Voorzichtig wel eens geïnformeerd hoe zij dat allemaal doet? “nou gewoon alles opmaken, anders is het toch maar voor de belasting dienst.” Ook geld wegzetten voor de oude dag zit er niet in. “Nee hoor, als ik later wat ga mankeren, moet ik toch alles inleveren.”

Ook de extreem zuinige exemplaren zijn ons niet onbekend. Vorig jaar ging er nog een collega op 55 jarige leeftijd met pensioen. Huis vrij, voldoende spaargeld op de bank om tot zijn AOW te overbruggen. Kinderen de deur uit en ook nog alimentatie van zijn gestrande huwelijk opgehoest.

Hier thuis was het ook even wennen en aftasten toen Martina en ik 10 jaar geleden gingen samenwonen. Ik was een big spender, altijd de nieuwste gadgets en mobieltjes. Geen euro schuld, maar ook amper wat op de spaarrekening. Martina daarentegen was nogal zuinig. Grijs schuurpapier op het toilet en al een deel van haar hypotheek afgelost op één part time salaris.

In die 10 jaar zijn we aardig naar elkaar gegroeid. Ik spend wat minder big en Martina geniet wat meer van het leven. Samen kwamen we erachter dat het allemaal wat minder zwart-wit hoeft te zijn en we hebben onze balans gevonden. Op dit moment halen we een savings rate van rond de 35%. Niet extreem veel, maar zeker meer dan de gemiddelde Nederlander. Op weg naar HOT zou dit percentage zeker wat omhoog kunnen. We willen immers niet tot onze AOW leeftijd doorwerken.

Aan de andere kant: Hoe frugal wil je zijn? In de laatste 3 jaar zijn er al vijf collega’s, familieleden en kennissen om ons heen overleden aan de gevolgen van kanker. Allen tussen de 50 en de 62 jaar. De diagnose werd slechts 4 maanden tot 2 weken voor hun overlijden gesteld.

Daarom denk ik dat we in onze jacht naar HOT vaker moeten stilstaan dat niet alles in het leven draait om de cashflow en savings rate. Vergeet ook vooral niet te genieten van het leven!

Een beetje vreemd, maar wel lekker

Een introductie in FIRE, HOT en andere financiële zaken

Soms laat ik aan collega’s of vrienden iets los over de financiële bloggers wereld waar ik inmiddels toe behoor. Vaak krijg je dan onbegrip, vage blikken en snerende opmerkingen. Hieronder heb ik geprobeerd een soort samenvatting te geven van de vragen die ik krijg en de antwoorden en uitleg die ik daarop geef. In deze blog post benoem ik een aantal zaken die de financiële bloggers wereld gemeengoed zijn. Voor mede bloggers en lezers hopelijk zeer herkenbaar. Voor nieuwkomers: Doe er je voordeel mee!

 


 

Vroeger noemde we het rentenieren. Leven van de rente van je opgebouwde vermogen. Met de huidige rente is dat iets lastiger. Op de rekening van onze bank krijgen we nog 0,1% vrij opneembaar (prijspeil september ’17) en sommige “prijs stunters” willen nog tot ongeveer 0,4% gaan, maar dan heb je het wel gehad.

Tegenwoordig hebben we FIRE. Een term die is overgewaaid vanuit de Verenigde Staten. FIRE is de afkorting van Financial Independent, Retire Early ofwel zoveel vermogen opbouwen dat je eerder kan stoppen met werken dan de AOW leeftijd. Dat is niet bijzonder zou je zeggen, dat doen wel meer mensen. Tuurlijk, alleen willen de FIRE aanhangers niet een paar jaar eerder stoppen met werken, maar al ergens in de leeftijd tussen de dertig en eind vijftig. Nee, ik geloof niet in sprookjes. (wel in Sinterklaas overigens, ik hoop nog ieder jaar dat ik vanaf 6 december mee mag overwinteren in het zonnige zuiden) Het zijn ook niet allemaal dot.com miljonairs die hun eerste miljoenen hebben binnen geharkt voordat ze hun schooldiploma haalden.

“Hoe doen die FIRE aanhangers dat dan?“ Nou door spaarzaam te leven en alles wat ze overhouden te investeren. “Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Daarmee kan je nog steeds niet op je dertigste stoppen met werken.” Nou dat kan wel, als je maar vroeg genoeg begint en voldoende opzij zet om te investeren. Als voorbeeld Peter Adeney, die onder synoniem Mr. Money Mustache blogt, is rond zijn 30e met pensioen gegaan. Een ander voorbeeld is de Mad Fientist, en in de Benelux timmert blogger when do you retire? hard aan de weg.

“Hoe werkt dat dan?” Eigenlijk zijn de volgende stappen belangrijk:

  1. Zorg dat je jouw inkomsten en uitgaven inzichtelijk krijgt.
  2. Verhoog je bespaarpercentage, ook wel savings rate genoemd.
  3. Los je schulden af.
  4. Investeer het geld wat je overhoud in zaken die geld opleveren.
  5. Herinvesteer het geld dat je uit de investeringen ontvangt.
  6. Op den duur kom je op een kritisch punt dat de investeringen voldoende opleveren om zonder werk of ander inkomen te kunnen leven.

“Dat is toch niet haalbaar” Misschien niet met je huidige levensstijl, maar waarom zou het niet haalbaar zijn? Er zijn op andere sites voldoende informatie te vinden (zie ook onder het menu van deze blog, tab “ inspiratie”

De drie belangrijkste zaken die bepalen wanneer je FIRE kan:

  1. Hoeveel geld heb je per maand nodig om van te leven?
  2. Wat is je savings rate?
  3. Hoeveel rendement haal je uit je investeringen?

Als voorbeeld, met een bespaar percentage van 30% en een 4% netto rendement van je investeringen ben je ongeveer 28 jaar bezig tot FIRE. Met een bespaar percentage van 50% ongeveer 17 jaar en met een bespaar percentage van 70% ongeveer 9 jaar. Je kan zelf een berekening maken met: https://networthify.com

“Ja, maar, dat zijn Amerikaanse cijfers. Ons Nederlandse belasting klimaat is veel strenger en 4% rendement haal ik niet op de bank, en wie haalt er nu 50 of 70% bespaar percentage?” Inderdaad Nederland (en België) verschillen nogal van de States. Ik zal proberen deze vragen te beantwoorden:

Ons belasting klimaat is een stuk zwaarder. Hoewel zowel de Amerikaanse als Nederlandse/ Belgische belastingtarieven progressief zijn, betalen we ongeveer het dubbele van de Amerikanen bij gelijke inkomsten. Daarbij hebben we in Nederland een vermogensrendements heffing en in België een hogere belasting op aandelen en dividend. Voor deze hogere belastingen krijgen we ook weer zaken voor terug: WW, AOW, goedkopere gezondheidszorg en allerlei toeslagen.

De 4% rendement haal je inderdaad niet met een spaarrekening. Daar begon dit blog ook mee. Hoe is dit wel te halen? De gemiddelde FIRE aanhanger verhoogd zijn rendement met investeringen. Een groter huis of grotere auto zijn geen investeringen, lees het boek Rijke Pa, Arme Pa maar eens. Dat geeft je hele andere inzichten. Het grootste deel van de investeringen wordt gehaald met: Aandelen, opties, obligaties, verhuurt vastgoed en crowd funding.

Ja, maar daar heb ik allemaal geen verstand van!” En daarom klitten die financiële bloggers ook lekker bij elkaar. Niet alleen om gelijkgestemden te vinden, maar ook om dat soort zaken van elkaar te leren. Het grootste deel van de FIRE bloggers en lezers die ik het afgelopen jaar heb leren kennen hebben wel een gemene deler: Meestal hoger opgeleid. Een technische, IT of financiële achtergrond. Geen genoegen nemen met de mainstream gedachten gang van hard werken tot je pensioen leeftijd. Met investeren geldt ook de regel, hoe meer je zelf kan, des te hoger je rendement. Uitbesteden aan een bank/investeringsmaatschappij/vastgoed boer is in het algemeen goed voor deze partijen en niet voor jouw portemonnee.

“En hoe zit dat dan met die onhaalbare savings rate? Ik kan echt niet de helft of meer van mijn inkomsten zomaar opzij zetten!” Met je huidige mind set en levens stijl misschien niet, maar er zijn mogelijkheden genoeg: Veel financiële bloggers schrijven over consuminderen en ont-spullen, over zelf voorziening, met moestuin en groente kweken, of over het zo snel als mogelijk aflossen van de hypotheek om de kosten omlaag te brengen en daarmee de savings rate omhoog. Over de tiny house movement om hypotheek vrij te kunnen leven, over digitale nomaden die op afstand werken in warme orden of met een lage levensstandaard.

“Ik vindt het nog steeds lastig hoor, FIRE in Nederland of België” Oh, dat is zeker niet voor iedereen weggelegd, maar de mind set om te streven naar FIRE (ook al heb je deze niet volledig bereikt) heeft al voordelen. Met een hypotheek vrij huis ben je al minder afhankelijk. Indien je slechts een deel van je inkomsten uit investeringen haalt, kan je er ook voor kiezen om part time of slechts enkele maanden per jaar te werken. Zelfvoorzienigheid geeft je een bepaalde onafhankelijkheid.

Het streven naar, of al deels behaald hebben van FIRE wordt ook wel Semi-FIRE of HOT genoemd. “Ah, daar komt die maffe blog titel van jou vandaan.” Inderdaad! Welkom in onze subcultuur van de financiële bloggers. Een beetje vreemd, maar wel lekker.

 

 

Vroeger was alles beter, toch?

Over financiële opvoeding en financieel bewustzijn.

Tegenwoordig vind ik mijzelf best wel financieel bewust. (Martina twijfelt daar nog wel eens aan wanneer ik teveel zakgeld aan mijn hobby spendeer 😉 ) Ik weet in grote lijnen wat we per maand verdienen, hoeveel de vaste lasten zijn en hoeveel geld we per maand kunnen reserveren voor onze jacht naar HOT. Dit niveau van financieel bewustzijn is voor mij eigenlijk pas in de laatste jaren ontstaan.

Vanuit mijn jeugd is mijn financiële opvoeding totaal anders geweest. Ik kreeg zeker bepaalde financiële normen en waarden mee:

  • Als je meer zakgeld wilt, neem je maar een bijbaantje.
  • Maak je opleiding af, dan heb je een betere kans op een goede baan.
  • Van hard werken is nog nooit iemand dood gegaan.
  • Zorg dat je geen schulden hebt, eerst sparen dan pas kopen.
  • De tering naar de nering zetten.

In financiële zaken had ik mij echter nooit erg verdiept. Van het geld van mijn bijbaantjes kocht ik mooie gadgets en de rest ging op aan feestjes en stappen. School netjes afgemaakt. Gespaard voor inboedel en uitzet voordat ik het ouderlijk huis verliet. Mijn eerste en tweede woningen waren huurwoningen.

Geen bijzondere uitspattingen, maar ook hele saaie financiële gewoonten. Hypotheken, wat zijn dat? Aandelen zijn toch voor beurshandelaren? Pensioen wordt door mijn werkgever geregeld? Gewoon niet mee gekregen vanuit huis en nooit de behoefte gehad om mij daar in te verdiepen. Dat ligt enerzijds aan het milieu waarin je opgroeit en anderzijds aan je eigen interesse en kennisniveau.

Fast forward (12 jaar later) is de stand van zaken totaal anders. Van beroep gewisseld. Financiële kennis is noodzakelijk voor mijn vakgebied. We hebben 6 jaar geleden een huis gekocht. Ik weet tegenwoordig meer van hypotheken dan de gemiddelde consument. Door de blogs die ik volg en de boeken die ik lees ook al heel wat kennis opgebouwd over besparen en investeren.

Toch vind ik het wel eens jammer dat ik deze kennis en inzichten pas op latere leeftijd heb gekregen. Daarin ben ik echt een laatbloeier. Met de huidige kennis en inzichten had ik een aantal zaken heel anders aangepakt. Meer gespaard. De eerste woning gekocht in plaats van gehuurd. Sneller afgelost en mij beter verdiept in financiële mogelijkheden en investeringen. Waarschijnlijk had ik op de weg naar financiële onafhankelijkheid al een stuk dichter bij mijn einddoel gezeten.

Aan de andere kant: achteraf moet je geen spijt hebben. Het leven dat ik heb geleid, heeft mij ook gevormd tot de persoon die ik nu ben.

Wel ben ik van mening dat een goede financiële opvoeding en bewustzijn de basis zijn van een beter gebalanceerd leven waarin niet alles draait om groter en meer en doorwerken tot je pensioenleeftijd. Hoe eerder financieel bewust, des te groter de mogelijkheden zijn het leven te leiden dat jij wilt, en de keuzes te maken waarbij jij je comfortabel voelt in plaats van mee te blijven draaien in de ratrace.

Wanneer kwam bij jou het financiële bewustzijn en het besef dat je zelf meer “in control” bent?